معماری مساجد

معماری مساجد

کد : 3302
تاریخ انتشار : يکشنبه 27 خرداد 1397
print
نظرات : 0

مسجد و آغاز معماري اسلامي

معماري اسلامي با مسجد آغاز مي شود؛ نه از اين رو که اولين بناي ساخته شده در مدينه توسط مسلمانان و با هدايت پيامبر، مسجد بود، بلکه بدين دليل که مسجد، تمامي کارکردهاي معماري را در يک جا در خود داشت.مسجد نه تنها محل عبادت، بلکه مکاني براي مديريت تمامي اموري بود که مستقيم يا غير مستقيم به دين ارتباط داشت و هم چنين محلي براي تعليم و تربيت و حتي محلي براي آسايش مسافران و خورد و خوراک آنان بود.تحولات زمان و دگرگوني هاي زمانه، تفاوت هايي در سبک و کارکرد بناهاي ديگري چون مدارس، مقابر، کاخ ها و کاروانسراها را ايجاب مي کرد، اما مسجد، بنا به الزام مذهبي در تمامي جغرافياي اسلامي، مهم ترين و اصيل ترين بنا محسوب مي شد."آرتور آپهام پوپ"، در فصل سوم کتاب "معماري ايران" تحت عنوان "آغاز عصر اسلامي، هدف هاي نو "مسجد" را يک شهر خدا در دل شهر خاکي تعبير مي کند.اين بنا در کارکرد فيزيکي خود، مکاني است براي عبادت، اما در کارکرد متافيزيکي و تجليات معنوي و عرفاني جلوه ي کليه ي رمز و رازهاي معماري اسلامي است.

محراب و آداب نيايش اسلامي

محوري ترين بخش در معماري مسجد، محراب است. اين واژه در لغت به معناي محل جنگ و جهاد است و از ديدگاه راغب اصفهاني در المفردات محراب مسجد را از آن رو محراب مي گويند که محل جنگ با شيطان و هواي نفس است.از نظر فني و نظري، محراب نمايانگر قلب مسجد و موقعيت ديوار رو به قبله است. اما محراب، نه تنها محل جهاد با نفس و وسوسه هايش که پناهگاهي امن و قرارگاهي براي سلوک جان و آسايش روح است و اين، هنگامي است که قرآن، محراب را مفهومي فراتر از زاويه يا گوشه اي خاص (که مبين جهت قبله باشد) مي داند.براي دريافت مظهريت محراب در آداب نيايش اسلامي، بايد ريشه آن را در قرآن کريم يافت. اين واژه به تنهايي به مفهوم پناهگاه است.قرآن مجيد بويژه اين واژه را در توصيف نهان گاهي در معبد اورشليم آورده است که در آن، مريم عذرا به انزوا گرفتن و دعا در آمد و فرشتگان به او روزي مي رسانيدند.هم چنين فرم معماري و جلوه هاي تزئيني محراب، خود بازتابي از حقيقت آسماني و هويت روحاني آن است. در سوره نور، آيه ۳۵، مقايسه ميان محراب و مشکوه آشکار است و آن تأکيدي است بر اين که چراغي را در زاويه نيايش آويزند. مقرنس، برجسته ترين تزئين محراب و در عين حال زيباترين، رازآميزترين و پرشکوه ترين جنبه ي آن است


نور

کليساي مسيحي از عنصر نور و تاريکي و ترکيب آن باسکوت، عالم موردنظر خودش را ابداع مي کند؛ در حالي که هنر اسلامي بر تضاد دو عنصر نور و تاريکي همچون هنر مسيحي و هنر زرتشتي متمرکز نيست. اما از آنجا که اين هنر با عالم ملکوت پيوندي ژرف دارد عنصر نور بسان نمادي از جلوه وجود مطلق تلقي مي شود؛ از اين منظر، نور، به عنوان مظهر وجود درفضاي معماري اسلامي افشانده مي شود. آينه کاري و بهره گيري از موزاييک ها و يا رنگ درخشنده طلايي و فيروزه اي براي گنبدها و تزيين نقوش و مقرنس ها، همه و همه بياني از قاعده جلوه گري نور است.

رنگ، هم نشين نور

رنگ ها که از تابش نور حاصل مي شوند، نماد تجلي وحدت در کثرت و وابستگي کثرت به وحدت هستد. هر رنگي نمادي از حالت و خود نور است، بي آن که به آن رنگ خاص محدود شود. رنگ سفيد، نماد وجود مطلق است که خود، سرمنشأ هستي به حساب مي ايد.

گنبد

يکي از نمادين ترين عناصر در معماري اسلامي است. حضرت محمد (ص) درتوصيف بخشي از معراج خود فرمود: "در آن شب که مرا از اين کلبه غبري برگرفتند و بر گنبد خضرا بالا بردند، در آسمان چهارم، قبّه اي را تابان ديدم که به سان استبرق سبز مي درخشيد… ”.پرهيز از شمايل گرايي در هنر و معماري اسلامي که امکان تجسم حضور الهي را در تصوير يا شمايل منتفي مي سازد، خود عامل بسيار مهمي در تاکيد بر اهميت معنوي فضاي تهي در ذهن و ضمير مسلمانان است. فضاي خالي از اين راه و نيز به واسطه اصل توحيد به عنصري قدسي تبديل شده است. در اين مقام خداوند و تجليات زيباي او با هيچ مکان ، زمان يا شيي خاصي يگانه قلمداد نمي شود.هرگز هيچ موضعي حاکي از تعارض يا بي اعتنايي يا تسلط بر محيط اطراف در کار نبوده است. اين را در انحناي گنبد و اشکال سيال طاق ها، کنگره هاي خط افق و فرورفتگي و پيش آمدگي هاي ديوارها مي توان ديد که به بنا امکان تعادل در زيبايي با فضاي دور و بر مي دهد. حتي فضاي دروني بنا و حياط آن (مجازاً قلب بنا) گشوده به روي آسمان است و اين نمودگار عروج قلب به سوي عالم بالاست.با اين همه، تزيين معماري تنها وسيله منعکس کردن توحيد نيست، شکل بنا نيز حاوي زبان نمادين اين توحيد است. اين معني به بهترين نحو در انواع مختلف مساجد نمايان است. مثلا مسجد تک گنبدي که توجه آن معطوف به هندسه و معني رمزي گنبد، تلاقي آسمان و زمين، است درحالي که مسجد چند ستوني برتکرار هماهنگ ستون و طاق متمرکز است تا تفکر را براي عبادت کنندگان موزون کند.اگر گنبد را بنايي مقدس و مظهر روح کلي ياعرش اعظم بدانيم در اين صورت ساقه يا گريوِ هشت ضلعي گنبد که زير آن قرار گرفته رمزهشت فرشته حامل عرش است که خود با هشت جهت مطابقت دارد. بخش مکعب شکل بنا، مظهر همين جهان متداول و متعارف است که چهار رکن آن در چهار کنج بنا به عنوان اصول و مبادي در عين حال روحاني و جسماني عناصر عالم محسوب مي شوند. کل بنا از تعادل و وحدتي سخن به ميان مي آورد که انعکاس دهنده احديت در نظام هستي است، از اين رو شکل منظم بنا را مي توان نماد بارزي از الوهيت نيز دانست.

 

ترتيب فضا در معماري مسجد دوجهت دارد

جهت افقي که آن را با مکه پيوند مي دهد و جهت عمودي که آن رابه عالم بالا متصل مي کند. جهت افقي به سوي قبله، نماينده اهميت مکه به عنوان محراب مرکزي همه مسلمانان جهان است؛ واين جهت رامحل محراب نشان مي دهد و شکل کلي بناي مسجد بر آن تأکيد دارد. شبستان برگزاري نماز جماعت، مستطيلي است که ضلع بلند آن متوجه مکه است. مکه را نبايد تنها مرکز جهان براي مسلمانان دانست، بلکه بايد گفت که علاوه برآن ، نقطه اي است که در آن جا آسمان و زمين به هم مي پيوندند.جهت عمودي معماري مساجد را گنبد نشان مي دهد. گنبد، يکي از نمادين ترين عناصر در معماري اسلامي است. گفته شد که حضرت محمد (ص) فرمود که در بخشي از معراج خود گنبدي ديد ازصدف مرواريد ، برچهارگوشه مربعي نهاده ، که برآن چهار بخش بسم الله الرحمن الرحيم نوشته شده بود. همچنين پيغمبر خبر از چهارجوي داد که از چهار جانب مربع روان بود: جويي از آب، جويي از شير، جويي از عسل و جويي از شراب.اين مکاشفه نه تنها نماينده مثال آسماني هربناي گنبد داري است ، بلکه علاوه بر آن، مناسبت کلي معني رمزي صورت معماري رابه عنوان بيان نظم جهان نشان مي دهد.هر گنبدي نياز به چهار پايه دارد. اين پايه مربع که موجب استواري بناست حاوي نوعي معني رمزي است: به اين معني که صورت هندسي مربع ، نمودگارثبات و استواري زمين است.ميان پايه مربع شکل و نيمدايره خودگنبد ، يک سلسله اشکال هندسي وجوددارد ، همه آنها مبتني برحالات مختلفي از هشت ضلعي است که به منزله اشکال انتقالي اند. اينها نماينده ساحت هايي از وجودند که ميان قلمرو مادي و قلمرو روحاني جاي دارند.به عنوان مثال در مسجد امام اصفهان، معمار، فضايي سرشار از آرامش و توازن پديد آورده است. او در عين اين که با چرخشي لطيف، مجموعه بنا را در سمت قبله همچون انساني که با تمام وجود به جانب پروردگارش به نماز ايستاده قرار داده ، اما در اولين نگاهها به نظر چنان نمي آيد که مسجد به جهت خاصي متمايل است.کل بنا در ورودي به سوي مقدس ترين جهت قبله مي چرخد اما اين چرخش مانع شکسته شدن فضاهاي کامل دروني و فروپاشي توازن و بي جهتي فضاهاي مسجد است.

تفاوت هاي معماري اسلامي و ماسوني

هدف و نيت سازندگان و معماران با يکديگر در تضاد هستند، معماري اسلامي با هدف و نيت الهي و ارتباط با نور مطلق شکل مي گيرد اما معماري ماسوني با هدفي شيطاني و ارتباط با تاريکي مطلق شکل مي گيرد.

و همانطور که تحقيقات نشان داده حتي مولکولهاي آب نيز نسبت به نيت انسانها واکنش مي دهند چه رسد به روح لطيف آدمي، در معماري اسلامي خطوط خميده (گنبد، محراب، مناره…) بوده و از شمايل نگاري پرهيز مي شود و در عوض از آيات قرآني بر بناها استفاده مي شود اما در معماري ماسوني خطوط شکسته بوده (هرم، مثلث) و شمايل و نماد هاي خاصي در بناها به کار برده مي شود، تلفيق نور در معماري اسلامي به گونه اي است که سعي شده بنا تا حد امکان پر نور (با استفاده از آينه کاري و …) باشد تا به نوعي تجلي گاه نور مطلق و افريدگار هستي باشد.اما در معماري ماسوني سعي شده نور و تاريکي در يکديگر پيوند خورد که اشاره به ارتباط با اجنه و شياطين است.رنگ هاي مورد استفاده در معماري اسلامي رنگ هاي شاد به ويژه آبي و سبز است که پيشتر خواص اين رنگ ها ذکر شد.اما در معماري ماسوني رنگ خاصي مورد استفاده نيست و بيشتر از رنگ هاي تيره استفاده مي شود.٫ فضا در معماري اسلامي به گونه اي است که فرد را به نوعي کشش و اشتياق به عبادت خداوند سوق مي دهد و آرامش خاصي را به همراه مي آورد اما در معماري ماسوني اينگونه نيست.در واقع در معماري اسلامي فضا آکنده از انرژي هاي مثبت و رحماني است اما در معماري ماسوني فضا مملو از انرژي هاي منفي و شيطاني است.  

 

 


 

 

 

 ارسال نظرات

مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:

  1. نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  2. نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  3. نظرات بعد از ویرایش ارسال می‌شود.
مسابقه طراحی معماری 2018

مسابقه طراحی معماری 2018

دوشنبه 04 تير 1397 0 نظر

برندگان طراحی آسمانخراش مسابقه ایولو 2018

برندگان طراحی آسمانخراش مسابقه ایولو 2018

چهارشنبه 05 ارديبهشت 1397 0 نظر

مجله معماری ایولو (eVolo) طبق برنامه مسابقات هر ساله خود لیستی از برندگان طراحی آسمان خراش را معرفی نموده است. در حالی که این رقابت سیزدهمین سال برگزاری خود را سپری می کند چشم انداز بی نظیری از طراحی ...

تهران؛ مهمان ویژه‌ نمایشگاه جهانی دانشکده‌ معماری ملبورن

تهران؛ مهمان ویژه‌ نمایشگاه جهانی دانشکده‌ معماری ملبورن

سه شنبه 21 فروردين 1397 0 نظر

تهران؛ مهمان ویژه‌ نمایشگاه جهانی دانشکده‌ معماری ملبورن: نمایشگاه جهانی پروژه‌های معماری و شهرسازی دانشکده‌ی معماری و شهرسازی دانشگاه ملبورن استرالیا (GAP) Global Architecture Profiling در تاریخ ۲۸...

رتبه 54 ایران در بین 97 کشور برتر جایزه A Design

رتبه 54 ایران در بین 97 کشور برتر جایزه A Design

يکشنبه 27 اسفند 1396 0 نظر

مسابقات معماری A Design Award پایان هر سال 97 کشور را که بهترین فعالیت را در حوزه طراحی، هنر و معماری داشته اند را معرفی می کند. در این رتبه بندی ایالات متحده بار دیگر رتبه اول را در زمینه طراحی بین 9...

فراخوان مسابقه 24H، مسابقه ای فراتر از خلاقیت

فراخوان مسابقه 24H، مسابقه ای فراتر از خلاقیت

دوشنبه 14 اسفند 1396 0 نظر

موضوع: مسابقه 24 ساعته - دوره ی 23- bigData نوع مطلب: اعلامیه مسابقه (ایده ها) برگزارکننده: Ideasforward آخرین مهلت ثبت نام: 18 فروردین (7 آوریل) 11:49 قبل از ظهر (London GMT + 0:00) آخرین مهلت ارسال...

پروژه های خود را در جایزه فستیوال معماری 2018 ثبت کنید

پروژه های خود را در جایزه فستیوال معماری 2018 ثبت کنید

سه شنبه 08 اسفند 1396 0 نظر

وقت آن است که زمان بندی طراحی و اجرای پروژه های خود را آغاز کنید. جشنواره بین المللی معماری (World Architecture Festival Awards) در 11 سالگی خود به سر می برد و این بار توسط مسئولین آمستردام را به عنوا...

ساختمان «اُرسی‌خانه»، فینالیست و نامزد دریافت جایزه‌ معمار خاورمیانه در سال ٢٠١٧

ساختمان «اُرسی‌خانه»، فینالیست و نامزد دریافت جایزه‌ معمار خاورمیانه در سال ٢٠١٧

شنبه 07 بهمن 1396 0 نظر

ساختمان «اُرسی‌خانه»، فینالیست و نامزد دریافت جایزه‌ معمار خاورمیانه در سال ٢٠١٧ در کشور امارات متحده عربی شد. این ساختمان؛  اثر استودیوی معماری کیوانی و همکاران است و معماران این پروژه نیما کیوانی و ...

مسابقه طراحی نمای ادراری

مسابقه طراحی نمای ادراری

شنبه 07 بهمن 1396 0 نظر

متریال پنل نورانی CELESTE

متریال پنل نورانی CELESTE

دوشنبه 11 دي 1396 0 نظر

متریال پنل نورانی CELESTE یک بوم شیشه ای یا رزین بوده که می توان نور را به صورت یک خاصیت رسانه ای در آن به کار برد. این محصول به یک نور پس زمینه فعال شده و عمق و کیفیت بی نظیری را ارائه می دهد و در بس...

نمایش انرژی های نو و تکنولوژی های نوین ساختمان در نمایشگاه محیط زیست تهران

نمایش انرژی های نو و تکنولوژی های نوین ساختمان در نمایشگاه محیط زیست تهران

پنجشنبه 05 اسفند 1395 0 نظر

شرکت راهکار تجارت مدیریت کوشا از روز جمعه ۶ اسفند ماه به صورت همزمان مجری دو نمایشگاه بین المللی محیط زیست و انرژی های نو، تجدید پذیر، بهره وری و صرفه جویی و نمایشگاه نما، سازه و تکنولوژی های نوین ص...

24/7 Help center

روش‌های مختلف پرداخت

برای راحتی و اطمینان شما پردخت مطمئن و امن با استفاده از همه کارت‌های بانکی عضو شبکه شتاب و یا پرداخت در محل را فراهم آورده ایم.

24/7 Help center

تحویل سریع

بلوط با ارسال سریع‌ و پرداخت در محل، لذت خریدی متفاوت را برای شما فراهم کرده است تا اسوده و راحت خرید نمایید

24/7 Help center

24/7 خدمات پس از فروش

جهت راحتی شما کارفرمایان و خریدارن در هفت روز هفته به صورت 24 ساعت پاسخگوی شما عزیزان هستیم

تمامی حقوق این وب سایت متعلق به شرکت بلوط می باشد.